Pojezierze Suwalskie i Hańcza wśród Cudów Polski 2026

Najgłębsze jezioro Polski – Hańcza wraz z Pojezierzem Suwalskim, dzięki głosom internautów oraz aktywności wielu zwolenników, zdobyło miano Cudu Polski 2026, jako reprezentant województwa podlaskiego, w ogólnopolskim plebiscycie zorganizowanym przez znany magazyn National Geographic Traveler Polska.

Jest więc jednym z 16 tegorocznych Cudów Polski (jeden cud w każdym województwie). W Podlaskiem rywalizowało ze ścieżką edukacyjną „Suchary” w Wigierskim Parku Narodowym oraz z meczetem w Kruszynianach.

Ogromne słowa podziękowania należą się wszystkim, którzy głosowali na tego kandydata tegorocznego konkursu i którzy, tę kandydaturę zgłosili do konkursu.

Jezioro Hańcza – najgłębsze jezioro Polski i jego przyroda

Jezioro Hańcza – najgłębsze w Polsce i na Niżu Środkowoeuropejskim (108,5 m głębokości maksymalnej) znajduje się w granicach Suwalskiego Parku Krajobrazowego, który w 2026 roku obchodzi znaczący w skali kraju jubileusz: 50-lecia istnienia, jako najstarszy w Polsce park krajobrazowy (1976).

Zanim powstał ten Park, jezioro od 1963 roku było już objęte ochroną jako rezerwat przyrody (wodno-krajobrazowy). To bardzo wyjątkowy geologicznie i przyrodniczo obiekt wodny. Jezioro to znane jest z krystalicznie czystej wody i doskonałych warunków do nurkowania. Znane, mniej lub bardziej, z gatunków ryb charakterystycznych dla zimnych wód północnych oraz potoków górskich (m.in. głowacz pręgopłetwy i głowacz białopłetwy, a także sieja, sielawa, stynka). Kolejna ciekawostka dotyczy rosnącej tu flory, a dokładniej podwodnych łąk, na które składają się różne gatunki roślin, które zazwyczaj można spotkać w czystych jeziorach górskich – na nizinach występują tylko tu, w Hańczy. Jezioro i jego okolice mają wiele uroku i ciekawych miejsc. Można je podziwiać m.in. z wieży widokowej na Górze Leszczynowej w Przełomce. Brzegi, szczególnie południowe i wschodnie, pokrywają rozległe głazowiska. Przy wschodnim brzegu jeziora, na niewielkim półwyspie, jest ogromny głaz (ma aż 11 metrów w obwodzie), to pomnik przyrody, a przy okazji element tutejszego dziedzictwa – bo to kamień graniczny (oddzielał dwie Puszcze). Przypuszcza się, że nazwa jeziora pochodzi z języka dawnych, średniowiecznych mieszkańców tych ziem – walecznych Jaćwingów.

Suwalski Park Krajobrazowy – polodowcowe krajobrazy Suwalszczyzny

W granicach Suwalskiego Parku Krajobrazowego znajdują się jedne z najbardziej malowniczych krajobrazów Polski i regionu Suwalszczyzny, będące niejednokrotnie wykorzystywane do plenerów filmowych (m.in. A. Wajda „Pan Tadeusz”). Krajobraz Pojezierza Suwalskiego został ukształtowany przez działalność lądolodu podczas ostatniego zlodowacenia, po którym pozostały do dziś liczne jeziora, głębokie doliny, morenowe wzgórza, ozy, a także głazowiska – nadające obszarowi wyjątkowy charakter.

Przyznany tytuł Cudu oddaje więc wyjątkowość tych walorów Pojezierza.

Zarówno jezioro Hańcza, jak i cały Suwalski Park Krajobrazowy znajdują się w granicach powiatu suwalskiego (ziemskiego), w gminach Jeleniewo, Wiżajny, Rutka Tartak i Przerośl. Warto przypomnieć, że Suwalski Park Krajobrazowy tytuł Cudu Polski, w tym samym konkursie, zdobył już wcześniej – w 2014 roku.

Pojezierze Suwalskie – jeziora, rzeki i zasięg regionu

Pojezierze Suwalskie – uznawane jest za jeden z niezwykle malowniczych regionów Polski – krainę jak z baśni. Różne nazwy porównawcze są mu nadawane: Szwajcaria Północy, Suwalskie Bieszczady Północy. „Zamaszystą rękę miał rzeźbiarz, któremu ziemię suwalską przyszło modelować. Był nim lądolód z gór skandynawskich (…)” – tak o krajobrazie tej części Polski napisał Antoni Patla (04.06.1897 – 10.05.1977).

Pojezierze to nie ogranicza się wyłącznie do terenu Suwalskiego Parku Krajobrazowego – niewątpliwie jednego z najpiękniejszych krajobrazowo obszarów Suwalszczyzny, z najgłębszym jeziorem Polski oraz wieloma innymi malowniczymi jeziorami, jak m.in.: Jaczno z Kamendułem, jeziora smolnickie (te widoczne z platformy widokowej w Smolnikach, z Górą Cisowa w tle – Górą symbolem Parku), Szurpiły. To obszar znacznie większy, obejmuje też tereny w okolicach Wiżajn i Gór Sudawskich z tamtejszymi jeziorami, jeziora Szelment, ale też teren Wigierskiego Parku Narodowego – z jeziorem Wigry (piątym pod względem głębokości w Polsce / 74,2 m i największym pod względem powierzchni w regionie – ponad 2 tys. ha) i 20 innymi, w tym wieloma śródleśnymi jeziorkami nazywanymi sucharami, a także tereny i jeziora doliny Rospudy (np. Rospuda Filipowska, Garbaś), czy okolic Sejn (np. Gaładuś, Pomorze). Niektórzy podają, że jezior jest tu około 250.

To także rzeki Czarna Hańcza i Szeszupa, z obszarami źródliskowymi w Suwalskim Parku Krajobrazowym lub w jego otulinie, a także Rospuda, czy Marycha, wszystkie będące szlakami kajakowymi.

Pojezierze Suwalskie nie jest formalną jednostką podziału fizycznogeograficznego Polski. Nazwą tą określane są wspólnie dwa mezoregiony: Pojezierze Zachodniosuwalskie i Pojezierze Wschodniosuwalskie. Mezoregiony te od południa sąsiadują z Równiną Augustowską – kolejnym mezoregionem Suwalszczyzny.

Szlaki turystyczne Suwalszczyzny – wokół Hańczy, Wigier i doliny Rospudy

Pojezierze Suwalskie to wyśmienity obszar do wypoczynku. Poza licznymi jeziorami, jest tu wiele oznakowanych szlaków turystycznych (pieszych, rowerowych, również narciarstwa biegowego i zjazdowego), najwięcej właśnie w Suwalskim Parku Krajobrazowym i Wigierskim Parku Narodowym.
Najgłębsze polskie jezioro – królową Pojezierza Suwalskiego – Hańczę, można objechać żółtym szlakiem rowerowym o nazwie „Wokół jeziora Hańcza” (22,5 km). Od siedziby dyrekcji Suwalskiego PK, w osadzie Turtul nad Czarną Hańczą, do północnego brzegu jeziora, w Starej Hańczy, można dotrzeć ścieżką edukacyjną „Polodowcowa rynna jeziora Hańcza”. Trasa obfituje w wiele atrakcji oraz stacji z ciekawostkami.

Jedno z największych jezior regionu – przepiękne widokowo jez. Wigry – można objechać zielonym szlakiem rowerowym „Wokół Wigier” (46 km). Za przejechanie tego szlaku można otrzymać specjalny numerowany medal (od Parkowego Centrum Wypoczynkowego „Widok” w m. Bryzgiel). Tym szlakiem, co roku w czerwcową niedzielę, odbywa się niecodzienny rajd – dawnymi rowerami składakami o nazwie Wigry.

Dolinę Rospudy, od słynnej pacowskiej Dowspudy i Raczek, aż do trójstyku granic państwowych w m. Bolcie k. Wiżajn, można poznać dzięki szlakom fortyfikacyjnym (rowerowy i samochodowy).

Są też szlaki łączące te atrakcyjne obszary, jak rowerowe: Szlak Green Velo, Podlaski Szlak Bociani. Suwalszczyzna znajduje się też na trasie międzynarodowego szlaku rowerowego EuroVelo – R11. Tereny obu Parków łączy też międzynarodowy szlak pieszy E-11, utworzony wiele lat temu przez suwalski Oddział PTTK, a obecnie odnawiany jako szlak leśny na zlecenie Podlaskiej Regionalnej Organizacji Turystycznej.

Atrakcje Suwalszczyzny – kuchnia regionalna, zabytki i dziedzictwo Jaćwingów

Jest tu bardzo duża i zróżnicowana standardem baza noclegowo-gastronomiczna (zapraszamy do zapoznania się z ofertą naszych członków). To kraina sękacza (ciasto) i kartacza (danie obiadowe).

Odnajdziecie tu wiele ciekawostek przyrodniczych (m.in. jeziorka Suchary – charakterystyczne dla Wigierskiego PN) i historycznych, jak m.in. Pokamedulski Klasztor na półwyspie jez. Wigry, miejsce odwiedzin w czerwcu 1999 roku św. Jana Pawła II – papieża Polaka (do zwiedzania dostępne są jego apartamenty).

Ten obszar to wczesnośredniowieczna Jaćwież, są tu więc pozostałości tej kultury w postaci dawnych grodów, czy cmentarzysk. Jedno z najpiękniejszych grodzisk pojaćwieskich regionu to zespół archeologiczny Szurpiły: trzy góry (Zamkowa, Kościelna i Cmentarna) otoczone czterema jeziorami (Szurpiły, Jeglówek, Jeglóweczek, Kluczysko), na terenie Suwalskiego Parku Krajobrazowego. Nad północnym brzegiem jeziora Hańcza, w miejscu po dawnym dworze, od kilku lat, w drugiej połowie lipca, odbywają się Festiwale Jaćwieskie (organizowane przez Stowarzyszenie Pera Sudinoi – Synowie Jaćwieży).

Muzea w Suwałkach i Sejnach oraz rejsy po Wigrach

Wiele interesujących muzeów czeka w głównych miastach regionu: w Suwałkach i Sejnach. Nad brzegiem jeziora Wigry, w Starym Folwarku, do odwiedzenia jest multimedialne Muzeum Wigier im. A. Lityńskiego Wigierskiego Parku Narodowego. Oferuje ono też odkrywanie jeziora Wigry specjalną ekologiczną łodzią z przeszklonym dnem (Leptodora III). Po jeziorze tym, z przystani w Wigrach, pływa też statek wycieczkowy o nazwie „Kameduła”.

Zimowy wypoczynek na Suwalszczyźnie – Szelment i Dąbrówka

Jako, że to teren pagórkowaty i określany polskim biegunem zimna, są i miejsca z trasami do narciarstwa zjazdowego, mniejsze w zachodniej części Suwałk nad jez. Dąbrówka (Ośrodek Dąbrówka) i większe, w sąsiedztwie Suwalskiego Parku Krajobrazowego, nad jez. Szelment Wielki (WOSiR Szelment).

Warto zaplanować tutaj krótszy lub dłuższy wypoczynek – o każdej porze roku.

Zapraszamy do odwiedzania szacownego jubilata Suwalskiego Parku Krajobrazowego i całego regionu Suwalszczyzny – Pojezierza Suwalskiego, północnej krainy województwa podlaskiego, którego królową, dzięki tegorocznemu konkursowi National Geographic Traveler Polska, została Hańcza (jezioro).

Zwycięzcy tegorocznego konkursu – 16 Cudów Polski 2026:
https://www.national-geographic.pl/traveler/kierunki/oto-laureaci-cudow-polski-2026-wiemy-kto-w-tym-roku-zwyciezyl-w-ogolnokrajowym-plebiscycie/

Tekst: Beata Chełmicka-Bordzio (prawa autorskie)
Fot.: Łukasz Tyczkowski, Krzysztof Mierzejewski – z zasobów SOT, Jezioro Wigry, Beata Chełmicka-Bordzio